12 Kasım 1999 tarihinde Düzce merkezli meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremde 850 yurttaşımız yaşamını yitirmiş, binlerce yurttaşımız yaralanmış, on binlerce yapı hasar görmüştür. Depremin 27. yılında yaşamını yitiren yurttaşlarımızı saygı ve özlemle anıyor, yakınlarının acısını bir kez daha paylaşıyoruz.

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nden yalnızca üç ay sonra yaşanan Düzce Depremi, ülkemizin deprem gerçeğini ve afetlere karşı hazırlıklı olmanın yaşamsal önemini bir kez daha ortaya koymuştur.

Aradan geçen 27 yılda çok sayıda deprem, sel, taşkın, heyelan ve kaya düşmesi yaşadık. Özellikle 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde karşı karşıya kaldığımız büyük yıkım, geçmiş afetlerden yeterince ders çıkarılmadığını ve afet risklerini azaltmaya yönelik politikaların hâlâ istenilen düzeye ulaşmadığını acı biçimde göstermiştir.

Oysa biliyoruz ki deprem bir doğa olayıdır; onu afete dönüştüren ise yanlış yer seçimi, plansız kentleşme, mühendislik hizmetlerinin yetersizliği ve denetimsizliktir.

Türkiye yalnızca deprem tehlikesiyle değil; sel, taşkın, heyelan, kaya düşmesi ve diğer jeolojik tehlikelerle de karşı karşıyadır. Son yıllarda yaşanan olaylar, afetlere karşı parçalı ve olay sonrasına odaklanan yaklaşımlar yerine, bütüncül bir afet risk yönetimi anlayışına duyulan ihtiyacı açıkça ortaya koymaktadır.

Ne yazık ki ülkemizde yer bilimleri ve jeoloji mühendisliği, çoğu zaman ancak büyük bir deprem yaşandıktan sonra hatırlanmakta; günlerce televizyon ekranlarında fay hatları, deprem büyüklükleri ve olası senaryolar tartışılmaktadır. Oysa asıl tartışılması gereken, bu bilimsel bilgilerin afetler yaşanmadan önce neden kent planlamasına, yapılaşma kararlarına, eğitim politikalarına ve kamu yönetimine yeterince yansıtılmadığıdır.

Yer bilimlerini yalnızca depremlerden sonra televizyon ekranlarında tartışılan bir konu olmaktan çıkarmalı; yaşamın, eğitimin, kentleşmenin ve kamusal karar alma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası hâline getirmeliyiz. Jeoloji bilimi, afetlerden sonra yaşanan yıkımı açıklamak için değil, afetlerden önce riskleri belirlemek ve güvenli bir gelecek inşa etmek için vardır. Bunun için yer bilimleri eğitimi erken yaşlardan itibaren güçlendirilmeli, toplumda yer bilimi okuryazarlığı geliştirilmeli ve bilimsel bilgi kamu politikalarının temelini oluşturmalıdır.

Dere yataklarının yapılaşmaya açılması, heyelan duyarlılığı yüksek alanlarda gerekli önlemler alınmadan gerçekleştirilen uygulamalar, kontrolsüz kazılar, denetimsiz hafriyat döküm sahaları ve yerbilimsel veriler dikkate alınmadan hazırlanan imar planları, doğa olaylarının can ve mal kayıplarına dönüşmesine neden olmaktadır.

Kentlerimizi doğaya rağmen değil, doğanın ve jeolojinin gerçeklerini dikkate alarak planlamak zorundayız.

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası olarak yıllardır dile getirdiğimiz bilimsel ve teknik taleplerimizi Düzce Depremi’nin 27. yılında bir kez daha kamuoyuyla paylaşıyoruz.

• Fay Yasası bir an önce çıkarılmalı; yüzey faylanması tehlikesi bulunan alanlarda yapılaşmaya ilişkin kararlar bilimsel verilere dayandırılmalı ve yasal güvenceye kavuşturulmalıdır.
• Kentlerin imar planları, jeolojik-jeoteknik etütler ve mikrobölgeleme çalışmaları esas alınarak hazırlanmalı; afet tehlikeleri ve riskleri planlama süreçlerinin temel belirleyicisi olmalıdır.
• Yapı güvenliği yalnızca üst yapının dayanımı üzerinden değerlendirilmemeli; zemin-yapı etkileşimi, temel sistemleri, kazı destek yapıları ve çevre yapıların güvenliği bir bütün olarak ele alınmalıdır.
• Derin kazılar, şevler, hafriyat döküm alanları ve heyelan tehlikesi bulunan bölgelerde jeolojik-jeoteknik araştırmalar ile mühendislik denetimleri zorunlu ve etkin hâle getirilmelidir.
• Başta belediyeler olmak üzere afet yönetimi, kent planlaması, altyapı ve yapı denetimi süreçlerinde görev alan kamu kurumlarında jeoloji mühendisi istihdamı artırılmalı, mesleki uzmanlık ve liyakat esas alınmalıdır.
• Yer bilimleri eğitimi ilk ve ortaöğretimden başlayarak güçlendirilmeli, genç kuşakların yaşadıkları coğrafyayı, doğal süreçleri ve afet tehlikelerini bilimsel temelde tanımaları sağlanmalıdır.

Afetlere dirençli kentler oluşturmak yalnızca bir mühendislik meselesi değil, aynı zamanda kamusal bir sorumluluktur. Bilimsel verilerin karar süreçlerine yansıtılması, kamu yararının esas alınması ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi bir tercih değil, zorunluluktur.

Afetlerle mücadele, enkaz başında değil; kentlerin planlandığı, yapıların projelendirildiği ve mühendislik kararlarının alındığı aşamada başlar.

Her büyük afetten sonra benzer acıları yaşıyor, benzer eksiklikleri konuşuyor ve benzer önlemleri yeniden gündeme getiriyoruz. Artık aynı sorunları tekrar etmek yerine, bilimsel ve teknik çözümleri hayata geçirmenin zamanı gelmiştir. Deprem sonrasında günlerce süren tartışmaların, afet öncesinde alınması gereken önlemlerin yerini tutamayacağı açıktır.

Unutulmamalıdır ki doğa olaylarını engelleyemeyiz; ancak bilim, mühendislik, doğru planlama ve etkin denetimle bu olayların afete dönüşmesini ve can kayıplarını büyük ölçüde önleyebiliriz.

Düzce Depremi’nin 27. yılında bir kez daha vurguluyoruz:

İhmal, tedbirsizlik ve denetimsizlik kaderimiz değildir. Hiçbir yurttaşımızın yaşamı, bilimsel gerçekleri yok sayan uygulamalara ve rant odaklı kentleşme politikalarına feda edilemez.

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası olarak; merkezi ve yerel yönetimleri, ilgili tüm kurumları ve karar vericileri bilimsel veriler ışığında sorumluluk almaya çağırıyor; güvenli, sağlıklı ve afete dirençli kentler için mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğimizi kamuoyuna saygıyla duyuruyoruz.

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasi

Yönetim Kurulu